Rapport Kind en ouders in de 21e eeuw: modernisering familierecht

 
 
 
Evelien Geerings
 

30 januari 2017

Evelien Geerings

 
 

Dit artikel heeft betrekking op onze juridisch specialisaties:

Familie- en erfrechtEchtscheiding

Tegenwoordig bestaan er verschillende leefvormen waarbinnen kinderen opgroeien; éénoudergezinnen, gezinnen van gelijk geslacht, samengestelde gezinnen en meerdere vaders en moeders die een of meerdere kinderen samen opvoeden en verzorgen (meerouderschap). Ondanks de verschillende leefvormen die al enkele decennia bestaan, heeft een kind juridisch gezien toch ten hoogste twee ouders. Dat zijn de vader en de moeder, twee moeders of twee vaders.

Kinderen staan altijd in familierechtelijke betrekking tot de moeder, de vrouw uit wie het kind is geboren. De vader is - in juridisch opzicht - de man met wie de moeder is gehuwd of een geregistreerd partnerschap is aangegaan. Is er geen sprake van een huwelijk of geregistreerd partnerschap met de moeder van het kind, dan kan de man het kind erkennen. Door de erkenning wordt de man juridisch vader van het kind. 

Als een moeder getrouwd is met een andere vrouw of een geregistreerd partnerschap is aangegaan met een andere vrouw, wordt de duomoeder automatisch juridisch ouder van het kind als er volgens de wet geen vader is. Hiervan is sprake in geval van een anonieme donor (er dient wel een onbekendheidsverklaring van de Stichting donorgegevens aan de ambtenaar van de burgerlijke stand te worden overhandigd waaruit blijkt dat sprake is van een anonieme donor).

Een duomoeder wordt niet automatisch juridisch ouder indien er een bekende donor is. Een duomoeder wordt evenmin automatisch juridisch ouder als er geen sprake is van een huwelijk of een geregistreerd partnerschap met de moeder. De duomoeder kan juridisch moeder worden door het kind te adopteren of te erkennen.

De Staatscommissie Herijking Ouderschap heeft onderzocht of de wetgeving voor juridisch ouderschap en gezag wel voldoende rekening houdt met de maatschappelijke veranderingen. De Staatscommissie schrijft in haar rapport “Kind en ouders in de 21e eeuw” dat de verschillende gezinssituaties die vandaag de dag in Nederland voorkomen, het nodig maken dat wetgeving en beleid op het terrein van ouderschap en gezag worden aangepast. De Staatscommissie heeft in haar rapport een groot aantal aanbevelingen gedaan om het familierecht te moderniseren.

Enkele aanbevelingen die de Staatscommissie doet, zijn de navolgende:

  1. Leg het recht op informatie over de ontstaansgeschiedenis van het kind in een register vast als onderdeel van de plichten en rechten van degenen die het gezag over een kind uitoefenen.
  2. Schrap het vereiste dat in geval van de geboorte van het kind binnen het huwelijk of geregistreerd partnerschap van twee vrouwen een onbekendheidsverklaring dient te worden overgelegd om het ouderschap van de duomoeder van rechtswege te laten ontstaan.
  3. Maak het mogelijk dat het ouderschap van een donor die in nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staat, gerechtelijk wordt vastgesteld.
  4. Faciliteer het juridisch meerouderschap onder voorwaarden zoals:
    - de aspirant-meerouders moeten het met elkaar eens zijn over het juridisch meerouderschap;
    - de aspirant-meerouders moeten voor de conceptie van het kind afspraken met elkaar maken over het juridisch meerouderschap;
    - de regeling is toegankelijk voor maximaal vier ouders die maximaal twee huishoudens vormen;
    - de meerouderregeling is toegankelijk voor de geboortemoeder, de genetische ouders en de levensgezellen van deze personen;-de aspirant-meerouders stellen een overeenkomst op die door de rechter wordt getoetst;
    • nadat de rechter de meerouderovereenkomst heeft goedgekeurd en een zwangerschap is ontstaan, dienen de aspirant-meerouders zicht tot de ambtenaar van de burgerlijke stand te wenden om akten van aanvaarding van het ouderschap op te laten stellen;
    • voor de geslachtsnaam wordt aangesloten bij het huidige systeem ter zake de naamkeuze: de meerouders kiezen een van hun geslachtsnamen als het geslachtsnaam van het kind.
    • de juridische vormgeving van het meerouderschap (de meerouderschapsovereenkomst, de rechterlijke goedkeuring en de akten van aanvaarding van het ouderschap moeten uiterlijk op het tijdstip van de geboorte van het kind gereed zijn. Na dat tijdstip kan het juridisch meerouderschap alleen nog via de weg van de eenvoudige adoptie met de bijbehorende voorwaarden tot stand komen.
  5. Maak eenvoudige adoptie naast de volle adoptie mogelijk. Door eenvoudige adoptie wordt de juridische band met de oorspronkelijke ouders niet doorgesneden, maar behoudt het kind een juridische band met zijn oorspronkelijke ouders en familieleden en krijgt het daarnaast een juridische band met de adoptiefouders en hun familieleden.
  6. Faciliteer dat ouders die niet met elkaar zijn gehuwd of een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan voor de geboorte van het kind kenbaar kunnen maken dat zij samen het gezag zullen uitoefenen zodat het gezamenlijk gezag ontstaat vanaf het tijdstip van de geboorte van het kind.
  7. Maak het meeroudergezag c.q. meerpersoonsgezag mogelijk.
  8. Teken in de basisregistratie personen (BPR) aan wie het gezag over het kind uitoefent.
  9. Richt een wettelijke regeling voor draagmoederschap in.
  10. Schrap de beperking dat een verwekker geen onderhoudsverplichting jegens een kind heeft als het reeds twee juridische ouders heeft.

Voormelde aanbevelingen zijn slechts enkele aanbevelingen die de Staatscommissie doet. De Staatscommissie is in haar rapport op een groot aantal onderwerpen op het terrein van juridisch ouderschap, gezag en draagmoederschap ingegaan. Het volledige rapport kunt u terugvinden op de website van de rijksoverheid.

Tot slot: Het rapport is een advies aan de Nederlandse regering. Vooralsnog liggen er geen concrete plannen om het familierecht te wijzigen. Het blijft dus de vraag of het rapport uiteindelijk zal leiden tot modernisering van het familierecht.